PROTEOGLIKANLAR FUNKSIYASI, FIBRONEKTIN VA BIRIKTIRUVCHI TO'QIMANING QARILIK HAMDA KOLLAGENOZLARDA O'ZGARISHI

Ushbu maqolada biriktiruvchi to‘qimaning asosiy hujayradan tashqari matriks komponentlari bo‘lgan proteoglikanlar, glikozaminoglikanlar, fibronektin va kollagen tolalarining fiziologik vazifalari, ularning qarilik jarayonida hamda kollagenozlar deb yuritiladigan tizimli biriktiruvchi to‘qima kasalliklarida kechadigan morfofunksional o‘zgarishlari tahlil qilinadi. Proteoglikanlar to‘qima gidratatsiyasi, elastiklik, mexanik bosimga chidamlilik, hujayra migratsiyasi, o‘sish omillari signalizatsiyasi va kollagen fibrillogenezini boshqarishda muhim o‘rin tutadi. Fibronektin esa hujayralarning matriksga yopishishi, yara bitishi, angiogenez, fibroblast faollashuvi va fibroz jarayonlarida asosiy glikoproteinlardan biri hisoblanadi. Jahon sog‘liqni saqlash

tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, dunyoda 60 yosh va undan katta aholi soni 2020- yildagi 1 milliarddan 2030-yilda 1,4 milliardga, 2050-yilda esa 2,1 milliardga yetishi kutilmoqda. Bu esa qarilik bilan bog‘liq biriktiruvchi to‘qima degeneratsiyasi, osteoartrit, revmatoid artrit, tizimli skleroz, tizimli qizil yugurik va fibroz kasalliklarining tibbiy-ijtimoiy ahamiyatini oshirmoqda. Maqolada zamonaviy PubMed, WHO va ilmiy sharhlar asosida proteoglikan-fibronektin-kollagen tizimining patobiokimyoviy ahamiyati yoritildi.